II – Gjurma e Shenjtë

Mali i Shëndëlliut është një nga pikat më të larta të Mallakastrës, me një lartësi prej rreth 714 m mbi nivelin e detit. I karakterizuar nga bimësi e ulët, ai ofron një pamje mbresëlënëse nga pjesa jugperëndimore e fshatit Aranitas dhe spikat në peizazhin e zonës.

Dikur, në një ditë të shënuar të muajit gusht, në këtë mal zhvillohej një pelegrinazh dhe festë fetare, e ngjashme me atë të malit të Tomorit në Berat. Shkatërrimi i objekteve të kultit dhe ndalimi i riteve fetare gjatë viteve 1967–1968 ndërprenë edhe këtë traditë. Festa nuk është zhvilluar më që prej asaj kohe, por ka iniciativa për rikthimin e saj, si një ngjarje me vlerë shpirtërore dhe kulturore për komunitetin vendas dhe me interes për vizitorët.

Përgjatë itinerarit, mali mund të soditet nga një largësi prej rreth 2 km. Një ndalesë e shkurtër në vendin e njohur nga banorët si "Qafa e Gjerbsit" ofron mundësinë për të shijuar panoramën dhe për të bërë fotografi. Më tej, rruga vijon drejt fshatit Gjerbës, mes kodrave të mbuluara me koçimare. Rruga automobilistike është rikonstruktuar së fundmi dhe ofron akses shumë të mirë.

"Gjurma e Shenjtë" ndodhet në majën e një kodre në fshatin Bardhaj (Cërrilë). Në sipërfaqen e një shkëmbi, të ruajtur sot brenda një tyrbeje, dallohet një thellim në formën e gjurmës së një këmbe njerëzore. Sipas gojëdhënave të banorëve, gjurma është shumë e lashtë dhe lidhet me Pejgamberin, të dërguarin e Zotit. Këto rrëfime i japin vendit një rëndësi të veçantë shpirtërore dhe kulturore.

Tradita vendase e lidh këtë vend edhe me një festë të hershme pagane, gjatë së cilës banorët mblidheshin për pelegrinazh në një ditë të caktuar të vitit. Sipas kujtesës lokale, festa u ndalua gjatë regjimit komunist, në vitin 1967, në periudhën e ndalimit të praktikave fetare dhe shkatërrimit të shumë objekteve të kultit. Që prej asaj kohe, kjo traditë ka mbetur kryesisht në harresë.

Gjurma e Shenjtë në fshatin Çërrilë në Mallakastër lidhet ngushtë me historinë e teqeve dhe traditën e tarikatit Halveti në këtë rajon.

Teqeja me këtë emër, ose Teqeja e Cërrilës, u ndërtua rreth viteve 1790–1800, nga vëllezërit Baba Sheh Dauti dhe Baba Sheh Meno, në krahun perëndimor të malit të Plashnikut.

Vendi dhe tyrbja e kësaj teqeje u shuguruan dhe u njohën zyrtarisht në kohën e Perandorisë Osmane, duke shërbyer si një qendër shpirtërore për banorët e Mallakastrës dhe zonave përreth. Shehajt e Çërrilës kanë ruajtur trashëgiminë e këtij tarikat ndër breza.

Në një mënyrë më konkrete, emërtimi "Gjurma e Shenjtë" në fshatin Çërrilë e Re (Bardhaj) në Mallakastër e ka origjinën nga një legjendë shumë e hershme dhe traditë mistike lokale, e cila transmetohet brez pas brezi në këtë zonë. Ky emërtim i referohet një vendi të shenjtëruar shpirtëror që lidhet ngushtë me Teqenë e Çërrilës (Tarikatit Halveti), që, siç e theksuam më sipër, u themelua të themeluar rreth viteve 1780–1800 nga vëllezërit shenjtorë Baba Sheh Dauti dhe Baba Sheh Meno. Sipas besimeve popullore dhe dëshmive të klerikëve të familjes Shehaj (trashëgimtarë të teqesë), vendi mban këtë emër për shkak të besimit se aty ka mbetur "gjurma" apo shenja e një fuqie hyjnore ose, e një kleriku/shenjtori të madh shpirtëror gjatë kalimit apo medinit (lutjeve) në këtë rajon mjaft të thyer malor.

Ky emërtim përkon me zonën ku ngrihej Teqeja e Çërrilës, rrëzë malit të Plashnikut, e cila u njoh dhe u shugurua zyrtarisht në kohën e Perandorisë Osmane (në qershor të vitit 1800). Për besimtarët e zonës, ky vend konsiderohet "vakëf" ose vend i bekuar, ku mbrojtja dhe mrekullitë e Baba Dautit të Çërrilës përmenden shpesh në lutjet e tyre.

Në vitin 1969, fshati i vjetër i Çërrilës (Çërrila Toskë) u zhvendos pjesërisht dhe u lidh me zonën e re, duke u njohur në traditë edhe si Çërrila e Re, ose zona e Bardhajve.

Legjenda fillimisht lidhej me zonën e Çërrilës së Vjetër (Toskë), por pasi fshati u zhvendos drejt krahut perëndimor në fshatin e ri të quajtur Çërrilë e Re, ose Bardhaj, emërtimi i vendit të shenjtë dhe ritet u mbartën bashkë me popullatën dhe pasardhësit e teqesë në këtë truall të ri.

Përveç trashëgimisë shpirtërore, destinacioni ofron një mjedis piktoresk. Ngjitja përfundimtare në këmbë, prej rreth 500 m, përshkon një zonë me pisha të buta, aroma e të cilave shoqëron vizitorët deri në majë. Aty ndodhet një shesh prej afërsisht 5 000 m², nga ku hapet një panoramë e gjerë mbi Mallakastrën dhe drejt zonave të Vlorës, Tepelenës, Beratit e Fierit. Peizazhi dhe qetësia e bëjnë këtë vend të përshtatshëm për pushim, fotografi dhe soditje të natyrës.

Ndërthurja e natyrës, gojëdhënave dhe traditës shpirtërore e bën "Gjurmën e Shenjtë" një destinacion me potencial për turizmin kulturor, fetar dhe natyror, si dhe për aktivitete edukative e sportive në natyrë.

Sot, ky destinacion vizitohet nga besimtarë që kërkojnë mbarësi, duke ndezur qirinj dhe duke kujtuar trashëgiminë shpirtërore të të parëve.